عطا ملك جوينى
850
تاريخ جهانگشاى جوينى ( فارسي )
الأعشى طبع مصحّح مضبوط دار الكتب مصريّه ج 10 ص 310 و 318 ، و در عبارتى در كتاب الرّوضتين ج 1 ص 158 به نقل از ابن عساكر معروف صاحب تاريخ دمشق و معاصر صاحب ترجمه نام شاور با شاور فعل ماضى از مشاورة سجع بسته شده هكذا : « فوثب جرديك و بزغش « 1 » موليا نور الدّين فقتلا شاورا « 2 » و اراحا العباد من شرّه و ما شاورا » . كه از اين سجع تقريبا بالصّراحة استنباط مىشود كه تلفّظ شاور در زبان معاصرين صاحب اين اسم به فتح واو بوده است . و اغلب مستشرقين اروپائى نيز كه به مناسبتى ذكرى از صاحب ترجمه نمودهاند از قبيل ويت « 3 » مستشرق فرانسوى و متخصّص در تاريخ مصر در ترجمهء حال شاور و شيركوه در دائرة المعارف اسلام ( ج 4 ص 351 - 352 و 396 - 397 ) ، و سوبرنهايم « 4 » و بكر « 5 » و گرفه « 6 » مستشرقين آلمانى در شرححال صلاح الدّين ايّوبى ( ايضا ج 4 ص 87 - 92 ) و عاضد ( ج 1 ص 139 - 140 ) ، و ضرغام وزير ديگر عاضد ( ج 1 ص 1005 ) همگى همين املا را پذيرفته و در مقالات مذكوره همه جا اين كلمه را شاور به فتح واو « 7 » نوشتهاند . پس از مجموع قراين سابق الذّكر ظنّ قريب به يقين حاصل مىشود كه املاى حقيقى اين كلمه به اظهر وجوه همين قسم يعنى شاور با يك واو متحرّكهء مفتوحه بوده بر وزن عالم و خاتم . و اگر فىالواقع چنين بوده پس در آن صورت كلمهء شاور ظاهرا هيچ ربطى و مناسبتى با كلمهء شاپور فارسى و صور معرّبهء آن شابور و سابور ( و شاوور ؟ ) نخواهد داشت و نوشتن آن به يكى ازين صور چنان كه در جهانگشاى جوينى و ساير مآخذ مقتبسه از آن مانند تاريخ گزيده و روضة الصّفا و غيرهما ديده مىشود لابد منشأ آن تصحيف و اشتباهى بوده كه ايرانيان را از تشابه صورى ظاهرى دو كلمهء شاور و شابور با يكديگر و مأنوس نبودن طباع ايشان به هيئت غريب شاور و برعكس فرط اشتهار و تداول نام شاپور ما بين ايشان ناشى شده
--> ( 1 ) - كذا فى الأصل ولى در ابن خلّكان 1 : 238 برغش ( با راء مهمله ) . ( 2 ) - شاور چنان كه بعد ازين خواهيم گفت غير منصرف است پس الحاق الف بدان در اينجا لابد به مناسبت سجع با « شاورا » در فقره بعد است از قبيل قواريرا در آيهء شريفه . ( 3 ) - G . Wiet . ( 4 ) - Sobernheim . ( 5 ) - C . H . Becker . ( 6 ) - E . Graefe . ( 7 ) - يعنى Shawar با حروف لاتينى . - لكن ووستنفلد مستشرق معروف آلمانى در كتاب « تاريخ فاطميّين » از تأليفات خود ص 327 - 343 همه جا اين كلمه را شاور به ضمّ واو Shawur نوشته ، و در مختصر الدّول ابن العبرى نيز ص 368 اين كلمه به ضبط قلم شاور به ضمّ واو حركت گذارده شده ، و در مجانى الأدب شيخو 6 : 318 و اعلام خير الدّين زركلى 407 به ضبط قلم شاور به كسر واو . پس چنان كه ملاحظه مىشود هريك از حركات ثلاث در واو اين كلمه در مآخذ مختلفه طرفدار دارد لكن مختار اكثر مؤلّفين به تفصيل مذكور در فوق فتح است .